Çağdaş Türk ve dünya Tarihi notları 10

2011-05-01 13:29:00

YUMUŞAMA DÖNEMİ VE SONRASI

A)ULUSLARARSI İLİŞKLİLERDE DEĞİŞİM SÜREÇİ

Yumuşama(detant) uluslar arası ilişkilerde  Blokların gerginliğini azaltmak için karşılıklı görüşmeleri tercih ettiği bir dönemdir. Yumuşama politikasının ortaya çıkmasında konvansiyonel silahlarda nükleer silahlara geçiş önemli etken oldu .1950’li yılların sonlarına doğru SSCB ve ABD nükleer silahlanma  yarışında birbirine denk güçler haline gelmesi dünyayı nükleer bir savaş eşiğine getirdi. Her iki devletinde çıkması muhtemel bir savaşta aynı şekilde zarar görecek olmaları savaşa yol açacak çatışmaları engellemeyi zorunlu kıldı.Kennedy ve Krusçev , 1961 yılında bira araya gelerek yumuşama sürecini başlattılar.

       Yumuşama politika sebebine giden diğer sebep ise Bloklar içinde yaşanan siyasi gelişmeler oldu.Soğuk savaş döneminde bahsedildiği gibi Doğu Blok’u içinde SSCB ile Çin arasında baştan beri devam eden güven bulanımı , Çin-ABD  yakınlaşmasında ve Bloklar arasındaki ilişkilerin başlamasında etkili oldu .Yugoslavya ve Romanya’nın SSCB güdümünden kurtulmak istemesi ve batı ile diplamatik ilişkilere girmesi Doğu Bloğunda SSCB’nin gücünün kırılması anlamını taşımaktaydı.SSCB’nin Varşova Paktı’na bağlı güçleri kullanarak  Çekoslavakya’yı işgali Doğu Bloğunda tepkilere yol açtı.Fransa’nın NATO’nun askeri kanadından çekilmesi  de Batı Bloğunda sarsıntılar meydana geldi.

1.YUMUŞAMA DÖNEMİ POLİTİKALARI

Doğu ve Batı Bloğu arasındaki ilk ilişkiler 1958 Berlin Buhranı sonrasında Cenevre’de yapılan toplantılarla

başladı ardından Kuruşçev 1959 ABD’ye gitti.Haziran 1961’de Viyanada ABD başakanı  Kennedy ile SSCB lideri Krusçev aynı konuyu görüşmek üzere bir araya geldi.SSCB’nin Berlin konusundaki katı politikasını terk etmesi ile iki ülke ilişkilerinde uzlaşma yolu açıldı.Moskova’da  SSCB - ABD zirvesi yapıldı (1963) Uluslar arası yalnızlıktan kurtulmak isteyen Çin, Japonya’yı etkisiz hale getirmek ve SSCB’nin baskısından kurtulmak için dış politikada yumuşama politikasını izledi.ABD, Çin’in uluslar arası alanda tanınması gerektiğini savunmaya başladı  ABD’nin Güney Vietnam’dan  askerlerini çekmesi Çin ile yakışanlaşmayı daha da hızlandırdı.Önce Çin ile ticari ilişkileri başlatan ABD, ardından Çin’in Birleşmiş Milletlere üye olmasında etkili oldu.

2.NÜKLEER SİLAHLARIN  SINIRLANDIRILMASI GÖRÜŞMELERİ

1963te ABD SSCB ve İngiltere arasında Moskova’da ilk kez nükleer denemelerin kısmen yasaklanması anlaşması imzalandı.Nükleer silahların sınırlandırılması konusunda 1969’da Helsinki’de ABD, SSCB  arasında gerçekleştirilen SALT-I görüşmeleri  önemli bir aşama oldu sadece savunma füzelerinin sınırlandırılmasının kararlaştırıldığı SALT-I anlaşması 26 Mayıs 1972’de Moskova’da imzalandı.Görüşmelerin başladığı 1969 yılı Yumuşama Döneminin başlangıcı sayıldı.Yumuşama Döneminde SALT-I Anlaşması’ndan sonra nükleer silahsızlanma konusunda bir çok anlaşma imzalandı bu anlaşmaların en önemlisi 1979’da ABD ve SSCB  arasında  Viyana’da imzalanan SALT-2 Anlaşması ile uzun menzilli  nükleer silahlar sınırlandırıldı.Ancak SSCB 1979’da Afganistan’ın işgali nedeniyle ABD bu anlaşmayı onaylamadı.

1.ÇATIŞMALARDA ABD  VE SSCB’NİN ROLÜ

1960 lı yılların başlarında Bloklar arasındaki ilişkilerde yumuşama başlamışsa da SSCB ile ABD Küba ve Vietnam gibi bölgelerde mücadelelerini sürdürdü.Bu bölgelerdeki  grupların iktidar mücadelelerini kendi çıkarları doğrultusunda destekleyen SSCB ve ABD  rekabetini sürdürmüşlerdir 

                2.KÜBA BUHRANI

             Küba’da Fidel Castro 1959’da Batista diktatörlüğünü ele geçirmiş ekonomiyi millileştirme kararı almıştır. Bu kararla ABD’de ekonomisini olumsuz etkiledi.ABD’nin Castro yönetimini yıkmak amacıyla muhalifleri desteklemesi Küba’yı SSCB’ye yaklaştırdı.SSCB  yaklaştırdı. SSCB 1962 başında Küba’ya füze yerleştirmeye başladı . Haritada görüleceği üzere bu füzelerin ABD topraklarının büyük bir  kısmını vurabilecek menzile sahip olması ABD ‘nin tepkisine yol açtı . ABD’nin Küba’daki füzelerin sökülmesi isteğine SSCB’nin olumsuz cevap vermesi sonucunda ABD  donanması Küba kıyılarını kuşattı. SSCB meseleyi BM Güvenlik Konseyine taşımakla birlikte savaş gemilerinide bölgeye gönderdi. Nükleer  savaş ihtimali karşısında ABD ve SSCB geri adım atmak zorunda kaldı. SSCB Türkiye’deki ABD’ye ait Jüpiter füzelerinin sökülmesi karşılığında Küba’daki füzeleri sökebileceğini bildirdi.

3. VİETNAM SAVAŞI

           Fransanın sömürgesi  durumundaki Vietnam 1954 yılında imzalanan Cenevre Antlaşması ile Kuzey ve Güney Vietnam adı altında bağımsız devletler durumuna gelmiştir. Cenevre Antlaşmasına göre 1956 ‘da yapılacak seçimlerle Kuzey ve Güney Vietnam birleşecektir.Güney Vietnam birleşme  seçimlerine  katılmadı,kuzey Vietnam  ise  birleşme için  Gerilla savaşı  başlattı.  Buna karşılık Güney Vietnam ABD’den yardım istemek zorunda kaldı. ABD 1965 Şubatında Kuzey Vietnam’da askeri hedefleri bombalayarak savaşı başlattı.  Vietnam’a asker gönderilmesi ABD ‘de özellikle büyük şehirlerde ve üniversitelerde protesto gösterilerine neden oldu.  ABD 1968 yılında Paris’te Kuzey Vietnam ile barış görüşmelerine başladı. Yeni Başkan Nixon , ABD askerlerini Vietnam’dan çıkarma kararı aldı. ABD askerleri geri çekilirken saldırılarınıda şiddetlendirdi.Bunun amacı Vietnamı barışa zorlamaktı . Paris’te yapılan görüşmeler sonucunda Vietnam barışı 1973’te imzalandı.

 

4. KEŞMİR MESELESİ

             Pakistan ve Hindistan bağımsızlıklarından itibaren birbirleriyle sorun yaşamışlardır. Çatışmaların en önemli nedeni Hindistan , Pakistan  , Afganistan ve Çin’in kesişme noktasında yer alan verimli topraklara ve yer altı zenginliklerine sahip olan Keşmirdir. Pakistan , Keşmir halkının büyük çoğunluğunun Müslüman olmasından dolayı buranın kendisine ait olması gerektiğini belirtmekteydi. Hindistan ise Keşmir Mihracesi’nin kendi topraklarıyla birleşme kararından dolayı burada hak iddia ediyordu. Bu nedenle iki devlet  1948’de ilk kez savaştı. BM araya girdi ve Keşmir’de halk oylaması yapılması kararıyla ateşkes sağlandı. Hindistan elinde tuttuğu Keşmir topraklarında halk oylaması yapmamıştır.Keşmir meselesi  iki devletin dış politikasınıda etkiledi. Pakistan’ın 1955’te Bağdat paktına üye olmasıyla da SSCB, iki devlet arasındaki tüm anlaşmazlıklarda Hindistan’ın yanında yer aldı. 1959’da Çin’in Tibet’i işgali Hindistan ile çatışmasına sebep oldu. Pakistan ‘da bu süreçte Çin ile yakınlaşarak Keşmir meselesinde bu devletin desteğini aldı ve uluslararası alanda dengeyi sağlamaya çalıştı. Keşmir’de Hindularla Müslümanlar arasında başlayan çatışmalar 1965’te savaşa dönüştü. Çin Hindistan üzerindeki baskısını artırınca Uzak Doğu’da dengeleri korumak isteyen ABD, Hindistan’ın yanında yer aldı. Bu süreçte SSCB, Çin ile uzlaşma yolu arayarak Keşmir meselesinde tarafsız kalmaya çalıştı.

AFGANİSTAN

Afganistan 19.yüzyılda kuzeyden Rusya’nın,güneyden İngiltere’nin yayılmacı politikalarının hedefi oldu. İki Devlet 1885’te yaptıkları bir antlaşma ile Afganistan üzerinde denetim bölgeleri kazanırken krallık yönetimini kurdular. Krallık idaresi 1973 yılında Cumhuriyet’in ilanı ile son buldu. Yönetim giderek diktatörlüğe dönüşürken ülkede sosyal huzursuzluklar ve ekonomik sıkıntılar yaşandı. Bu zor şartlar altında 1978 yılında SSCB ile Afganistan arasında dostluk iyi komşuluk ve iş birliği antlaşması imzalandı. Bu antlaşma ile taraflar , 20 yıl süreyle ülkelerinin güvenliğini bağımsızlığını ve toprak bütünlüğünü korumak için birbirleriyle dayanışma içinde olmayı ve karşılıklı olur ile gerekli tedbirleri almayı kararlaştırdılar. 1978 yılı sonlarına doğru iktidarda bulunanlar SSCB’den askeri yardım istediler.SSCB  1979’da gönderdikleri ek kuvvetlerle Afganistan’ı işgal etti. SSCB’nin Afganistan’ı ele geçirerek ilerleme kaydetmesi birçok devlet tarafından kınandı. Sovyet işgaline karşı halk direnişe geçti. Afgan mücahitleri özellikle kırsal alanın büyük bölümünü kontrolleri altına aldılar. 1982’de Afganistan sorununu çözmek üzere BM gözetiminde Afganistan ve Pakistan , ABD ve SSCB’nin katılımıyla görüşmeler başladı. Uzun süren görüşmelerden sonra  1988’de Cenevre’de Afganistan sorununa  son veren antlaşma imzalandı. 

C. BARIŞ İÇİNDE BİR ARADA YAŞAMA

             II.Dünya Savaşı’ndan sonra bağımsızlık hareketleri yeni bir gücün ortaya çıkmasına sebep oldu. Bu gücün önde gelen devletleri  Hindistan, Yugoslavya ve Mısırdı.Sömürgeciliğe karşı halkların kendi kaderlerini belirleme haklarını benimseyen Asya ve Afrika’dan yirmi dört ülke,ilk kez Endonezya’nın Bandung  kentinde bir araya gelmişlerdir. ( 1955 ) Konferansın amacı bağımsızlığına yeni kavuşan Afrika ve Asya ülkelerinin ABD ve SSCB gibi iki büyük nükleer güç karşısında varlıklarını korumak için birlik ve dayanışmalarını sağlamaktı. Bandung Konferansında alınan kararlar içinde en etkili olanı barış içinde bir arada yaşamanın beş ilkesi üzerinde varılan antlaşmaydı. Barış içinde yaşamanın beş ilkesi : Siyasi bağımsızlık , Askeri ittifaklara katılmama , Kendi topraklarında başka devletlerin askeri üsse izin vermeme , İkili ittifaklara girmeme , milli kurtuluş savaşlarını desteklemektir.

       1955 Bandung Konferansı ve üyelerinin farklı siyasi yapıları ve uluslar arası bağlantıları olması sebebiyle ortak bir hareket oluşturamadı. Ancak milletler arası politikada bir bağlantısızlık akımını ortaya çıkardı. Bağlantısızlık hareketinin ilk teşkilatlı toplantısı Yugoslavya lideri Tito ile Mısır ileri Nasır’ın öncülüğünde Belgrad’da  25 Bağlantısız ülkenin katılımıyla yapıldı. (1961) Bu toplantı bağlantısızlık hareketini resmen başlattı. Deklarasyonda bağımsızlık hareketleri desteklenirken ırk ayrımına karşı çıkıldı.

        Bağlantısızların ikinci toplantısı 5 – 10 Ekim 1964’te Mısırda yapıldı. Toplantı sonunda bütün ülkelerin nükleer silahlardan vazgeçmesini devletlerin birbirlerinin iç işlerine karışmamalarını istiyordu. Bağlantısızların üçüncü toplantısı Zambiya’nın başkenti  Lusaka’da yapıldı. Bağlantısız ülkelerin dördüncü zirvesi 2006’da Küba’da 118 Ülkenin katılımıyla gerçekleşti. Uluslar arası ilişkilerde batı bloku ve doğu bloku dışında kalan devletler grubu III.Dünya olarak adlandırıldı. Bağlantısızlar adıda verilen bu Üçüncü Dünya ülkelerinin 1950’lerin ortalarıyla 1990’ların başına kadar tarihi işlevleri oldu.

 

2794
0
0
Yorum Yaz